Główną rolę w zaufaniu odgrywa neuroprzekaźnik i hormon oksytocyna, która wpływa również na pobudzanie wydzielania mleka oraz rozpoczynanie akcji porodowej. Rolę oksytocyny zbadał profesor ekonomii i neurologii klinicznej Paul Zak, który po przeanalizowaniu badań na zwierzętach stwierdził, że oksytocyna może odgrywać rolę w zaufaniu u ludzi.
Badania wykazały, że u niektórych ssaków oksytocyna ułatwia współdziałanie osobników, a wazotocyna, która jest pochodną oksytocyny pełni taką funkcję także u innych zwierząt. Zgodnie z wiedzą biologów ewolucyjnych wazotocyna pojawiła się ok. 100 mln lat temu u ryb i jej zadaniem było osłabianie u jajeczkującej samicy naturalnego lęk przed samcami i tym samym ułatwianie rozmnażania.
Wazotocyna wyewoluowała do oksytocyny i wazopresyny argininowej, które występują obecnie u ssaków. Pod koniec lat 70. XX wieku wyniki badań na gryzoniach pokazały, że oksytocyna powoduje u samic tych zwierząt zachowania opiekuńcze. Inne badania dowiodły, że oksytocyna i wazopresyna argininowa pełnią funkcję w zachowaniach społecznych u norników.
Norniki preriowe posiadają jedną partnerkę całe życie, współtworzą grupy społeczne i opiekują się potomstwem, a norniki górskie mają wiele partnerek i nie opiekują się swoim potomstwem. Wielu naukowców uważa, że za różnice w zachowaniach społecznych u tych dwóch gatunków odpowiada inne umiejscowienie receptorów oksytocyny i wazopresyny argininowej w ich mózgach.
U norników preriowych receptory te skupione są w obszarach śródmózgowia, które regulują wydzielanie dopaminy, dzięki której monogamia jest dla tego gatunku satysfakcjonujaca. Do badania poziomu zaufania u ludzi badacze wykorzystali tzw. „grę w zaufanie”. Badania mózgu za pomocą rezonansu magnetycznego wykazało, że podczas odwzajemniania zaufania aktywują się obszary śródmózgowia, w których wiąże się dopamina, która odpowiada za odczuwanie przyjemności.
Badania wykazały też różnice u mężczyzn i kobiet w reakcji na okazanie braku zaufania. Więcej o grze w zaufanie możesz przeczytać w artykule „Neurobiologia zaufania”.
